Ποντιακό Λεξικό · Άρθρα
Λόγια αγάπης
Από την εγάπ και το σεβντάν ως την αρωθυμία, οι ποντιακές λέξεις για την αγάπη, τον έρωτα και τη λαχτάρα.
Τον Φλεβάρη τα καταστήματα θα γεμίσουν καρδούλες με αγγλικές λέξεις, λες και η αγάπη έχει μία μέρα τον χρόνο και ο Άγιος Βαλεντίνος μιλούσε αγγλικά. Εμείς δεν περιμένουμε τον Φλεβάρη. Πάμε κατευθείαν στις ποντιακές λέξεις για την αγάπη, για τον άνθρωπο που αγαπάς και για την αρωθυμία, τη νοσταλγία, όταν λείπει. Όλες από το λεξικό του pontiaka.org, με τις πηγές τους.
Εγάπ και σεβντάν
Τα ποντιακά έχουν για την αγάπη δύο λέξεις με διαφορετική καταγωγή. Η πρώτη είναι η Εγάπ (νεοελληνικά: Αγάπη, αγγλικά: Love), ελληνική λέξη που δίνει το PontosWorld, με το αρχικό ε στη θέση του α.
Η δεύτερη είναι το Σεβντάν (νεοελληνικά: Αγάπη, αγγλικά: Love, passion). Η πηγή δίνει ως προέλευση το τουρκικό sevda, και η αγγλική απόδοση προσθέτει κάτι που η νεοελληνική δεν δείχνει: εδώ η αγάπη είναι και πάθος. Η λέξη στηρίζεται σε δύο πηγές, το PontosWorld και τον Dawkins, ο οποίος καταγράφει στο Ροστόφ το παράγωγο ρήμα σεβνταλανεύκουμαι, ερωτεύομαι. Ένα σημείο ακρίβειας: ο Dawkins επιβεβαιώνει το τουρκικό sevda ως πηγή για αυτό το ρήμα, όχι για την ίδια τη λέξη σεβντάν.
Ο σεβνταλής και ο γιαρ
Από το σεβντάν βγαίνει ο ερωτευμένος. Σεβνταλής / Σεβνταλού (νεοελληνικά: Ερωτευμένος, η, αγγλικά: A man / woman in love): ο σεβνταλής για τον άντρα, η σεβνταλού για τη γυναίκα. Η πηγή δίνει ως προέλευση το τουρκικό sevdalı.
Για τον άνθρωπο που αγαπάς, το PontosWorld καταγράφει το Γιαρ (νεοελληνικά: Αγαπημένος, αγγλικά: Lover, beloved), με συγγενή λέξη στα τουρκικά, το yâr, όπως σημειώνει η πηγή. Είναι λέξη μιας συλλαβής, και αρκεί.
Για τα χαϊδευτικά, από το ψη μ' ως το λελεύω, και για τις λέξεις της ομορφιάς, γράψαμε στην ανάρτηση «Ψη μ'». Εδώ μένουμε στον έρωτα και στη λαχτάρα.
Αρωθυμία
Η αγάπη έχει και την άλλη της πλευρά, όταν ο άνθρωπος λείπει. Τα ποντιακά έχουν γι' αυτό τη λέξη Αρωθυμία (νεοελληνικά: Νοσταλγία, αγγλικά: Nostalgia, longing), ελληνική, καταγραμμένη από το PontosWorld. Και το ρήμα: Εροθύμεσα / Αροθύμεσα (νεοελληνικά: Νοστάλγησα, αγγλικά: I longed for, remembered). Η αγγλική απόδοση της πηγής κρατά και τις δύο σημασίες: λαχτάρησα και θυμήθηκα. Στα ποντιακά, απ' ό,τι δείχνει η καταγραφή, η λαχτάρα και η ανάμνηση στεγάζονται στην ίδια λέξη.
Μαζί με την αρωθυμία έρχεται η Μαναχ̌ίαν / Μαναχότε (νεοελληνικά: Μοναξιά, αγγλικά: Loneliness), ελληνική, που την καταγράφουν το PontosWorld και ο Mackridge, και ο Τέρτ' / Τερτία (νεοελληνικά: Καημός, αγγλικά: Sorrow, torment). Για τον τέρτ' η πηγή δίνει προέλευση από το τουρκικό dert, και ο Dawkins καταγράφει τη μορφή τερτία στο Ροστόφ. Και για τον άνθρωπο που τα κουβαλά όλα αυτά, το PontosWorld δίνει το Αρλίν (νεοελληνικά: Στενοχωρημένο, αγγλικά: Sad, plaintive), χωρίς προέλευση.
Για να μην κλείσουμε στον καημό, η τελευταία λέξη είναι η ελπίδα: Θάρρεμαν / Ομούτ (νεοελληνικά: Ελπίδα, αγγλικά: Hope). Δύο λέξεις, μία ελληνική και μία από το τουρκικό umut, όπως σημειώνει η πηγή. Στο λεξικό μας, η αγάπη μιλά με λέξεις από περισσότερες από μία πηγές.
Το Λελεύω σε το βρίσκεις και σε προϊόν στο κατάστημά μας.
Βρες κι άλλες λέξεις στο pontiaka.org και πες μας στα σχόλια της σελίδας μας πώς τα λέτε στο δικό σας χωριό.
Πηγές
PW: PontosWorld Pontic/Romeyka Dictionary
DW: Dawkins (1937), The Pontic Dialect of Modern Greek in Asia Minor and Russia
MK: Mackridge (2023), unpublished vocabulary from Sarachos, Lexikographikon Deltion
Come February the shops will fill up with hearts and English words, as if love had one day a year and Saint Valentine spoke English. We are not waiting for February. We are going straight to the Pontic words for love, for the person you love and for αρωθυμία, longing, when they are not there. All of them from the pontiaka.org dictionary, with their sources.
Εγάπ and σεβντάν
Pontic has two words for love with different origins. The first is Εγάπ (Greek Αγάπη, "Love"), a Greek word given by PontosWorld, with an initial ε where Standard Greek has α.
The second is Σεβντάν (Greek Αγάπη, "Love, passion"). The source gives its origin as Turkish sevda, and the English gloss adds something the Standard Greek does not show: here love is also passion. The word is supported by two sources, PontosWorld and Dawkins, who records the derived verb σεβνταλανεύκουμαι, to fall in love, in Rostov. One point of precision: Dawkins confirms Turkish sevda as the donor for that verb, not for the word σεβντάν itself.
The σεβνταλής and the γιαρ
From σεβντάν comes the person in love. Σεβνταλής / Σεβνταλού (Greek Ερωτευμένος, η, "A man / woman in love"): σεβνταλής for a man, σεβνταλού for a woman. The source gives the origin as Turkish sevdalı.
For the person you love, PontosWorld records Γιαρ (Greek Αγαπημένος, "Lover, beloved"), with a cognate in Turkish, yâr, as the source notes. It is a one syllable word, and that is enough.
For the endearments, from ψη μ' to λελεύω, and for the words for beauty, see our post «Ψη μ'». Here we stay with being in love and with longing.
Αρωθυμία
Love has its other side too, when the person is gone. Pontic has the word Αρωθυμία (Greek Νοσταλγία, "Nostalgia, longing") for it, a Greek word recorded by PontosWorld. And the verb: Εροθύμεσα / Αροθύμεσα (Greek Νοστάλγησα, "I longed for, remembered"). The source's English gloss keeps both meanings: I longed for and I remembered. In Pontic, as far as the record shows, longing and memory live in the same word.
Alongside αρωθυμία comes Μαναχ̌ίαν / Μαναχότε (Greek Μοναξιά, "Loneliness"), a Greek word recorded by PontosWorld and Mackridge, and Τέρτ' / Τερτία (Greek Καημός, "Sorrow, torment"). For τέρτ' the source gives an origin in Turkish dert, and Dawkins records the form τερτία in Rostov. And for the person carrying all of this, PontosWorld gives Αρλίν (Greek Στενοχωρημένο, "Sad, plaintive"), with no origin stated.
So as not to end on sorrow, the last word is hope: Θάρρεμαν / Ομούτ (Greek Ελπίδα, "Hope"). Two words, one Greek and one from Turkish umut, as the source notes. In our dictionary, love speaks with words from more than one source.
You will also find Λελεύω σε on a product in our shop.
Find more words at pontiaka.org and tell us in the comments on our page how you say them in your village.
Sources
PW: PontosWorld Pontic/Romeyka Dictionary
DW: Dawkins (1937), The Pontic Dialect of Modern Greek in Asia Minor and Russia
MK: Mackridge (2023), unpublished vocabulary from Sarachos, Lexikographikon Deltion
Ακολούθησε το Ποντιακό Λεξικό στο Facebook και στο Instagram για μια ποντιακή λέξη κάθε μέρα.
Facebook@pontiakolexikoInstagram@pontiakolexiko