Ποντιακά
Σεβντάν

Ποντιακό Λεξικό · Άρθρα

Λόγια αγάπης

Από την εγάπ και το σεβντάν ως την αρωθυμία, οι ποντιακές λέξεις για την αγάπη, τον έρωτα και τη λαχτάρα.

Τον Φλεβάρη τα καταστήματα θα γεμίσουν καρδούλες με αγγλικές λέξεις, λες και η αγάπη έχει μία μέρα τον χρόνο και ο Άγιος Βαλεντίνος μιλούσε αγγλικά. Εμείς δεν περιμένουμε τον Φλεβάρη. Πάμε κατευθείαν στις ποντιακές λέξεις για την αγάπη, για τον άνθρωπο που αγαπάς και για την αρωθυμία, τη νοσταλγία, όταν λείπει. Όλες από το λεξικό του pontiaka.org, με τις πηγές τους.

Εγάπ και σεβντάν

Τα ποντιακά έχουν για την αγάπη δύο λέξεις με διαφορετική καταγωγή. Η πρώτη είναι η Εγάπ (νεοελληνικά: Αγάπη, αγγλικά: Love), ελληνική λέξη που δίνει το PontosWorld, με το αρχικό ε στη θέση του α.

Η δεύτερη είναι το Σεβντάν (νεοελληνικά: Αγάπη, αγγλικά: Love, passion). Η πηγή δίνει ως προέλευση το τουρκικό sevda, και η αγγλική απόδοση προσθέτει κάτι που η νεοελληνική δεν δείχνει: εδώ η αγάπη είναι και πάθος. Η λέξη στηρίζεται σε δύο πηγές, το PontosWorld και τον Dawkins, ο οποίος καταγράφει στο Ροστόφ το παράγωγο ρήμα σεβνταλανεύκουμαι, ερωτεύομαι. Ένα σημείο ακρίβειας: ο Dawkins επιβεβαιώνει το τουρκικό sevda ως πηγή για αυτό το ρήμα, όχι για την ίδια τη λέξη σεβντάν.

Ο σεβνταλής και ο γιαρ

Από το σεβντάν βγαίνει ο ερωτευμένος. Σεβνταλής / Σεβνταλού (νεοελληνικά: Ερωτευμένος, η, αγγλικά: A man / woman in love): ο σεβνταλής για τον άντρα, η σεβνταλού για τη γυναίκα. Η πηγή δίνει ως προέλευση το τουρκικό sevdalı.

Για τον άνθρωπο που αγαπάς, το PontosWorld καταγράφει το Γιαρ (νεοελληνικά: Αγαπημένος, αγγλικά: Lover, beloved), με συγγενή λέξη στα τουρκικά, το yâr, όπως σημειώνει η πηγή. Είναι λέξη μιας συλλαβής, και αρκεί.

Για τα χαϊδευτικά, από το ψη μ' ως το λελεύω, και για τις λέξεις της ομορφιάς, γράψαμε στην ανάρτηση «Ψη μ'». Εδώ μένουμε στον έρωτα και στη λαχτάρα.

Αρωθυμία

Η αγάπη έχει και την άλλη της πλευρά, όταν ο άνθρωπος λείπει. Τα ποντιακά έχουν γι' αυτό τη λέξη Αρωθυμία (νεοελληνικά: Νοσταλγία, αγγλικά: Nostalgia, longing), ελληνική, καταγραμμένη από το PontosWorld. Και το ρήμα: Εροθύμεσα / Αροθύμεσα (νεοελληνικά: Νοστάλγησα, αγγλικά: I longed for, remembered). Η αγγλική απόδοση της πηγής κρατά και τις δύο σημασίες: λαχτάρησα και θυμήθηκα. Στα ποντιακά, απ' ό,τι δείχνει η καταγραφή, η λαχτάρα και η ανάμνηση στεγάζονται στην ίδια λέξη.

Μαζί με την αρωθυμία έρχεται η Μαναχ̌ίαν / Μαναχότε (νεοελληνικά: Μοναξιά, αγγλικά: Loneliness), ελληνική, που την καταγράφουν το PontosWorld και ο Mackridge, και ο Τέρτ' / Τερτία (νεοελληνικά: Καημός, αγγλικά: Sorrow, torment). Για τον τέρτ' η πηγή δίνει προέλευση από το τουρκικό dert, και ο Dawkins καταγράφει τη μορφή τερτία στο Ροστόφ. Και για τον άνθρωπο που τα κουβαλά όλα αυτά, το PontosWorld δίνει το Αρλίν (νεοελληνικά: Στενοχωρημένο, αγγλικά: Sad, plaintive), χωρίς προέλευση.

Για να μην κλείσουμε στον καημό, η τελευταία λέξη είναι η ελπίδα: Θάρρεμαν / Ομούτ (νεοελληνικά: Ελπίδα, αγγλικά: Hope). Δύο λέξεις, μία ελληνική και μία από το τουρκικό umut, όπως σημειώνει η πηγή. Στο λεξικό μας, η αγάπη μιλά με λέξεις από περισσότερες από μία πηγές.

Το Λελεύω σε το βρίσκεις και σε προϊόν στο κατάστημά μας.

Βρες κι άλλες λέξεις στο pontiaka.org και πες μας στα σχόλια της σελίδας μας πώς τα λέτε στο δικό σας χωριό.

Πηγές

PW: PontosWorld Pontic/Romeyka Dictionary

DW: Dawkins (1937), The Pontic Dialect of Modern Greek in Asia Minor and Russia

MK: Mackridge (2023), unpublished vocabulary from Sarachos, Lexikographikon Deltion

Το Ποντιακό Λεξικό στο email σου Τα δύο νέα άρθρα κάθε δεύτερη Τρίτη. Τίποτε άλλο.

Ακολούθησε το Ποντιακό Λεξικό στο Facebook και στο Instagram για μια ποντιακή λέξη κάθε μέρα.

Facebook@pontiakolexikoInstagram@pontiakolexiko

Όλα τα άρθραΆνοιξε το λεξικό